TOP

Top! Het is een gebruikelijk reactie op een mail of WhatsApp, voorzien van een uitroepteken en een duimpje. 'Top' staat in onze beeldvorming niet alleen voor het allerhoogste, maar ook voor het beste. Het beste van wat, ten opzichte van wat?

In onze westerse wereld hanteren we de piramide van Maslow als dé fundamentele fases en groei van onze menselijke ontwikkeling. Te beginnen bij onze basisbehoeften eten, drinken en voortplanting, gevolgd door veiligheid en liefde, vervolgens de socialisatie, daarna de individualisatie en als hoogste, de top: onze zelfontplooiing. Het feit, dat we onze zelfontplooiing als hoogste goed zien, bevestigt ons westerse mens- en wereldbeeld: de mens als individu, los van Moeder Aarde en biodiversiteit, los van het 'goddelijke', los van de ander, kan het hoogste, de zelfontplooiing, bereiken. Yes, I can!

Tegelijkertijd zien we dat steeds meer mensen op de top van die piramide, met een uitzichtloos inzicht, niet gelukkig zijn. It's lonely at the top.

Zonder alles te willen verklaren ben ik ervan overtuigd, dat we, enkelvoudig strevend naar welke top dan ook, niet bevredigd worden in onze menselijke basisbehoeften, namelijk erkenning én van betekenis zijn. Dit laatste, van betekenis zijn, hebben we net zo hard nodig als de erkenning. Misschien zijn we toe aan een herijking, of wezenlijke aanvulling op de piramide van Maslow: via de top naar een openspringende vulkaan. Zodat we onze bereikte zelfontplooiing en talenten geven en doorgeven aan de wereld om ons heen, waar we zelf onderdeel van zijn, zowel in humanitair als ecologisch opzicht. Vanuit het Afrikaans perspectief: ik ben omdat wij zijn en wij zijn omdat de aarde is.

In het onderwijs en in organisaties wordt momenteel veel getwijfeld of de druk van presteren niet te groot is en zal leiden tot een massale burnout. 'Nee!', zegt de beroemde psychiater en Auschwitz overlevende Viktor Frankl. 'Het is net als een vliegles: Je moet de lat hoger leggen dan de realiteit. Er zal altijd tegenwind zijn, waardoor je lager gaat vliegen. Maar als je al start met de realiteit, kweek je middelmatige prestaties op voorhand. We zullen er altijd onder eindigen.'

Er is nog een wezenlijk aspect: hoe kunnen we onze topprestaties breder en niet alleen hoger inzetten? Verbinden met dat wat onze samenleving en aarde nu en in de toekomst nodig hebben en waar we zelf onderdeel van zijn? Dus verbinden met zingeving? Noem het een morele ambitie. Want alleen zo raken we niet burned out: als onze prestaties ertoe doen, als we erbij horen en bijdragen. Van betekenis zijn voor onze omgeving, het grotere geheel, waar we zelf onderdeel van zijn.

Geven aan onze omgeving ís onszelf voeden.

Een Afrikaans gezegde luidt: Wisdom is like a boabab, one person cannot embrace it.

Afgelopen week keken we thuis naar de documentaire The Mountain Queen. Over de Nepalese Lhakpa Sherpa, de eerste vrouw die de top van de Mount Everest heeft bereikt (en daarna nog negen keer!). Wat me zo fascineerde en ontroerde, was dat ze met een diep respect voor de natuur de berg beklom: 'Ik bedwing niet de berg, de berg roept mij als ik haar mag beklimmen'. Chomolungma noemde ze de hoogste berg ter wereld, wat in het Tibetaans betekent: moedergodin der aarde.

Haar zielsopdracht om de Mount Everest te beklimmen was zeker persoonlijk gedreven door talent, wilskracht en haar behoefte aan erkenning: 'Beneden voel ik me slechts een muis, op de top ben ik een koningin!' Maar doorlopend in wisselwerking met liefde en respect voor haar Chomolungma. Haar unieke wereldprestatie deed ze ten diepste niet voor haar eigen zelfontplooiing en erkenning, maar om met visie en voorbeeldgedrag een rolmodel te zijn voor haar dochters, de volgende generatie en met name voor alle vrouwen in de wereld. De lat zo hoog mogelijk leggen en dan, met inachtneming van tegenslagen en tegenwind, uiteindelijk een realistische, zo hoog mogelijk bijdrage leveren aan de wereld.