Leergang

Ubuntu, Leiderschap & Wereldburgerschap

Een residentieel programma van 5 tweedaagse modules bij ISVW in Leusden. 60 contacturen. Voor managers, bestuurders en professionals die complexe maatschappelijke uitdagingen aangaan.

Inschrijven via ISVW
Data Sept–jan 26/27
Locatie ISVW Leusden
Prijs v.a. €5.479
Details Bekijk →
Het programma

Ubuntu, Leiderschap en Wereldburgerschap

Ubuntu: Ik ben omdat wij zijn

We leven in een wereld met boeiende, maar complexe vraagstukken. Het denken over leiderschap lijkt actueler dan ooit. Vooral als het niet goed gaat – in de politiek, in de voetbalwereld, in de zorg, in de economie – klinkt de roep om een sterke leider, alsof het om een geromantiseerd personage zou gaan met individuele eigenschappen. Maar klopt dat beeld wel?

We beseffen steeds meer dat we in onze families, organisaties en huidige samenleving complexe vraagstukken niet meer individualistisch opgelost krijgen. Samenzorg, cocreatie, participatiemaatschappij, duurzaamheid, diversiteit en dialoog geven richting aan antwoorden op vluchtelingenthema's, ouderenzorg, discriminatie, angst voor radicalisering, racisme en klimaat.

In de Leergang Ubuntu, Leiderschap en Wereldburgerschap zullen we op filosofisch, wetenschappelijk en praktisch niveau samen zoeken, verbanden leggen en de synergie ervaren tussen persoonlijk professionele, organisatorische en maatschappelijke vraagstukken. We zullen de waarden van Ubuntu toepassen in werk en leven en daarmee gezamenlijk bijdragen aan het geheel waar we zelf onderdeel van zijn. Met andere woorden: we ontwikkelen een houding van deelgeverschap.

Aartsbisschop Desmond Tutu
'We leven in een wereld die gekenmerkt wordt door diversiteit' — Desmond Tutu
Voor wie?

Deze leergang is geschikt voor iedereen die werkt en leeft met complexe vraagstukken die vragen om breed gedragen, integrale, duurzame oplossingen. Bijzonder geschikt voor managers, bestuurders, maatschappelijk werkers, docenten en anderen die te maken hebben met diversiteitsvraagstukken, maar ook voor leidinggevenden die willen leren van Afrikaanse filosofie om duurzaamheid, samenzorg en dialoog in hun organisatie of bestuur te bevorderen.

Hoe?

In vijf modules van twee dagen zullen we gezamenlijk, als het schillen van de ui, de gelaagdheden van Ubuntu ontdekken, vanuit historisch, filosofisch, wetenschappelijk perspectief maar vooral ook concreet toegepast in de praktijk van alle dag. De aanpak is interdisciplinair. Gastdocenten uit deelgebieden als filosofie, psychologie, journalistiek, literatuur, wetenschap en kunst tonen hoe ubuntufilosofie werkt in hun vakgebied, op micro-, meso- en macroniveau.

Praktische informatie

Locatie
Landgoed ISVW, Leusden
Format
Dinsdag 10:00 – woensdag 17:00
Data 2026 / 2027
8–9 sept 2026
6–7 okt 2026
24–25 nov 2026
8–9 dec 2026
12–13 jan 2027
Data 2027 / 2028
5–6 okt 2027
2–3 nov 2027
7–8 dec 2027
11–12 jan 2028
8–9 feb 2028
Studiebelasting
60 contacturen + ca. 25 uur zelfstudie
Leergangcoördinator
Annette Nobuntu Mul
Samenwerking
ISVW & Ubuntu Society
Prijs (zonder overnachting)
€ 5.479,44 excl. btw
Prijs (met comfortkamer)
€ 6.070,76 excl. btw

Ons onderwijs voor professionals is btw-vrij. Verblijf, maaltijden en overnachting zijn wel btw-belast.

PDF Programmaflyer
Download PDF →
Het raamwerk

EPOS

In deze Executive Special van vijf modules zullen we ervaren hoe persoonlijke professionele thema's op micro- meso en macroniveau onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en hoe je deze verbindingen kunt (h)erkennen en inzetten. Met de actuele cruciale vraag: 'Hoe kunnen we verschillend samenzijn en van elkaars diversiteit leren?' gaan we gezamenlijk op reis.

UUbuntu — de bron
EExistentie
PPrivé & Persoonlijke Professionaliteit
OOrganisatie & Ondernemerschap
SSamenleving & Sustainability
Moduleschema 2026 / 2027

De vijf modules

Klik op een module voor het volledige programma, de docenten en de thema's.

8–9
sept
2026
Module 1
Ubuntu
Marten Bos · Jalli Lamin Kuyateh · Henk Haenen
Visuele samenvatting Module 1 — Ubuntu
Visuele samenvatting Module 1 — illustratie: Sara Zijlstra

8 september 2026 — De Dans der Identiteiten o.l.v. Marten Bos

Kennismaken vanuit Diversiteit. Ik ben omdat wij zijn. Wie zijn wij? Wat bindt ons hier?

Hoe maak ik ruimte voor diversiteit / wat is eigenlijk diversiteit? Het woord wordt veel gebruikt en vaak in stereotypen, in eendimensionale vaststellingen.

Diversiteit is echter een continue wisselwerking. Steeds opnieuw vinden er identiteitendansen plaats tussen de omgevingsfactoren, achtergronden, persoonlijke - en sociale kenmerken. Onze identiteit vormt zich continu en wordt telkens weer beïnvloed en ze beïnvloedt op haar beurt weer elk contact, elke situatie, elke activiteit en de opgelegde of gekozen rollen.

Aan de hand van een serie van 19 kaarten gaan we die dans aan. De kaarten zijn het resultaat van vele jaren werk op het gebied van de brede diversiteit, als: coach, trainer, verbinder, therapeut, docent, adviseur, vrijwilliger, activist, reiziger, etc.

De aanwezigheid van de 'brede diversiteit' (intersectionaliteit) kan binnen werk en persoonlijke relaties het contact versterken en verzwakken, kan energie geven en energie wegzuigen, zal kwaliteiten aanspreken of juist teniet doen. Door te werken met deze kaarten worden grote maatschappelijke en persoonlijke mechanismen van erkenning en ontkenning, insluiting en uitsluiting, zichtbaar.

Een dynamische start van een dynamisch traject.

Avondprogramma — met Jalli Lamin Kuyateh

Deze avond zullen we de essentie van Ubuntu ervaren. Niemand minder dan koravirtuoos Jalli Lamin Kuyateh zal ons meenemen in de wereld van Kilingti.

Lamin Kuyateh hoort tot een familie van koraspelers en verhalenvertellers uit Gambia. De kora is een oud en vertrouwd Afrikaans muziekinstrument, een harp met 25 tot 27 snaren. Lamin is met kora-muziek opgegroeid. Binnen en buiten Nederland geeft hij geregeld uitvoeringen.

9 september 2026 — o.l.v. Dr. Henk Haenen

Ubuntu: Bron en pijlers. Een (Zuid)- Afrikaans woord, maar een universeel concept. Bezien vanuit filosofisch perspectief.

We gaan nader in op de dynamiek van ubuntu via de filosofie die Mogobe Ramose (Zuid-Afrika) heeft ontwikkeld. Ubuntu kent een Afrikaans animistische inslag, waarin de bezieling van de werkelijkheid voorop staat. Een sterke en veerkrachtige verbondenheid van mensen onderling en van mensen met de natuur is hier een verhalend web van relaties. Een aantal pijlers van deze brug van medemenselijkheid – ubuntu – worden belicht.

Nelson Mandela zag ubuntu in de eerste plaats als een woord 'om te doen'. Onze onderlinge bevestiging of ontkenning van identiteit maakt schuld en boete in zijn visie vooral tot een sociaal en maatschappelijk proces. Mandela's verzoeningspolitiek werd door deze overtuiging ingegeven. Deze politiek werd ook het basismotief voor de Waarheids- en Verzoeningscommissie.

Thema's die aan bod komen

  • Nelson Mandela en Ubuntu
  • Ubuntu en Reconciliation: Waarheidscommissie 1993
  • Ubuntu en mondiale betekenis
  • Storytelling
  • Waarnemingen op micro, meso en macroniveau. Wat valt ons op, wat houdt ons bezig? Een integrale kijk op samenwerken en samenleven.
  • Wat zou Ubuntu kunnen betekenen in Bedrijfsleven, Zorg, Onderwijs, Justitie, Sport, Politiek? Wat zouden wij willen bijdragen? Wat betekent dit qua leiderschap?
  • Deelgeverschap
6–7
okt
2026
Module 2 — E van EPOS
Existentie, eco-economie & ethiek
Babah Tarawally · Kees Klomp · Annette Nobuntu Mul

6 oktober 2026 — Ubuntu in Existentie o.l.v. Babah Tarawally

Ubuntu vanuit Afrikaans (Sierra Leone) perspectief. De drang om verhalen te vertellen komt voort uit de wil naar eenheid in het leven. Verhalen verduidelijken de richting die we in onze levensreis willen nemen.

Met Ubuntu en de kracht van storytelling worden zeven levenspaden vanuit Sierra Leone centraal gesteld: Geboorte, Naamgeving, Initiatie (rite of passage), Huwelijk, Kinderen krijgen, Ouder worden en Sterven. Deze zeven levenspaden zijn de fundamenten van het leven. Gemeenschapsgevoel. Ze bewegen de gemeenschap tot actie, gedrag, solidariteit, liefde, vrede en eenheid.

Existentie

"Wisdom is… look within and be amazed at yourself!" — Plato

Op interpersoonlijk niveau is de vraag "Hoe kunnen we anders samen bestaan?" al ingewikkeld. Maar we kennen allemaal onze innerlijke dialogen, de schijnbare paradoxen in onszelf. Vanuit Ubuntu-perspectief is het 'authentieke zelf' een contradictio in terminis. Ik ben omdat wij zijn!

Ons karakter, onze talenten, juist in combinatie met ons socialisatieproces tot nu toe maken wie we zijn in het hier en nu. Maar de wereld om ons heen is dynamisch en we veranderen mee.

Thema's die aan bod komen

  • Ubuntu in mezelf: compassie en zelfvergeving
  • Het existentiële domein en de relatie tussen persoonlijk levensverhaal en je missie en visie
  • Mijn ik-heid
  • De essentie aanraken
  • Waarden en grondhouding
  • Familiethema's: belemmerende en stimulerende overtuigingen
  • Voorbereidende vraag: "Welke rituelen in jouw familie hebben een belangrijke rol gespeeld in jouw leven. Met welke betekenis? Hoe geef je deze rituelen door?"

Aan de hand van zijn bestseller Gevangen in zwart-wit denken gaan we actuele maatschappelijke vraagstukken behandelen en onderzoeken in hoeverre wijzelf gevangen zitten in oordelen, wij-zij denken, zwart-wit denken en hoe we ons hieruit zouden kunnen bevrijden. Bekijk hier alvast het VPRO Boeken interview met Babah Tarawally →

7 oktober 2026 — Ubuntu, Economie & Ethiek o.l.v. Kees Klomp

Betekeniseconomie: Over recente eeuwen hebben we de vruchten geplukt van het huidige economische systeem. We worden echter geconfronteerd met de keerzijde van economische groei die de samenleving fundamenteel verstoort: klimaatverandering, instorting van biodiversiteit, groeiende vermogensongelijkheid, polarisatie en alarmerende stijgingen van depressie- en burn-outcijfers. Volgens Klomp zijn de ecologische, sociale en individuele kosten van het huidige economische systeem zo hoog geworden dat er een existentiële crisis bestaat. Daarom is zoeken naar een nieuw economisch narratief noodzakelijk. Betekeniseconomie is dit nieuwe narratief.

Betekenisvol Ondernemen: Klomp beschouwt betekenisvolle bedrijven als organisaties die integrale waarde nastreven en bruto positieve bedrijfsresultaten; een gezonde balans tussen geld verdienen (commercieel), gemeenschap dienen (sociaal) en geluk vervullen (persoonlijk).

Boeken van Kees Klomp: Karmanomics (Asoka) · Handboek Betekenisvol Ondernemen (Business Contact) · Pioniers van de Nieuwe Welvaart (Business Contact) · THRIVE (Business Contact) · Betekeniseconomie (Noordhoff)

Middagprogramma — Ubuntu, Ethische Waarden o.l.v. Annette Nobuntu Mul

Ethische Waarden, De Bron!

Velen in de Westerse wereld zoeken naar nieuwe spirituele grondslagen. Onze materiële behoeften zijn goed vervuld, maar op het immateriële vlak zoeken we naar antwoorden: Hoe gaan we met elkaar om? Wat verbindt ons? Hoe zorgen we voor de Aarde?

Annette Nobuntu Mul neemt ons mee op haar ontdekkingsreis: Opsoek naar Ubuntu, door ontmoetingen met 'de ander' in Zuid-Afrika gedurende meer dan 20 jaar. In onze onderlinge verbondenheid, zoals Aartsbisschop Desmond Tutu het noemde, ontmoette ze Amy Biehls moordenaars, Desmond & Mpho Tutu, Nelson Mandela's cipier, filosoof Mogobe Ramose, Kubeshini Govender, Eureka Bernard, Vusumzi Mcongo en velen anderen. Voortdurend zoekend naar begrip maar vooral naar het ervaren van Ubuntu's universele waarden: Ik ben omdat WIJ zijn. Wij zijn omdat de Planeet is.

Bekijk de video van Annette over Ubuntu:

24–25
nov
2026
Module 3 — P van EPOS
Persoonlijke professionaliteit & politiek
Kathleen Ferrier · Shermin Amiri · Annette Nobuntu Mul
Visuele samenvatting Module 3 — Persoonlijke professionaliteit & politiek
Visuele samenvatting Module 3 — illustratie: Sara Zijlstra

24 november 2026 ochtend — Ubuntu, Vergeving, Verzoening en Herstelrecht o.l.v. Kathleen Ferrier

Kathleen Ferrier neemt u mee in een zoektocht: wat is de waarde van vergeven, van verzoenen? Welke ervaring hebben we ermee, persoonlijk, maar ook als land en volk? En wat kan herstelrecht in het kader van vergeven en verzoenen betekenen?

De zoektocht zal ons langs historische en meer recente ervaringen en voorbeelden voeren. Denk daarbij aan de excuses (en het vragen van vergeving) voor het slavernijverleden. Maar ook kijken we naar hoe verschillende volken en culturen met schuld, vergeving, verzoening en herstel omgaan en naar hoe wij vanuit onze eigen realiteit daarnaar kijken. We bespreken de ervaringen en effecten van de Waarheids- en Verzoeningscommissie Zuid Afrika en voorstelling "De Waarheidscommissie", die in Nederland is opgevoerd, oa in de Eerste en Tweede Kamer.

Kathleen Ferrier (Paramaribo 1957) heeft op verschillende plekken gewoond en gewerkt, waarbij opkomen voor mensenrechten en het versterken van democratie altijd centraal hebben gestaan. Zij was volksvertegenwoordiger namens het CDA in de Tweede Kamer en is nu voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie.

24 november 2026 middag — Interpersoonlijke dilemma's: waarden, emoties en gedrag o.l.v. Annette Nobuntu Mul

"Confrontatie zonder persoonlijke betrokkenheid is sadistisch..." — ANM

In ons samen leven en samenwerken stuiten we, naast co-creatie, liefde, resultaatgerichtheid en plezier onvermijdelijk ook op ruis, irritaties, dilemma's, problemen en conflicten. Hoe kunnen we nu een interpersoonlijk dilemma (h)erkennen en dit rechtstreeks aankaarten bij de persoon/personen bij wie dit thuis hoort? Met net zoveel respect/zorg voor de ander als voor mijzelf?

Annette Nobuntu Mul neemt jullie mee aan de hand van het door haar ontwikkelde WEG-model © én de 3 stappen van de 'Complete Boodschap': omgaan met interpersoonlijke dilemma's.

Ubuntu, Vergeving en Verzoening

"Beter dan gerechtigheid in de vorm van vergelding, is gerechtigheid die tot verzoening leidt." — Aartsbisschop en Nobelprijswinnaar van de Vrede Desmond Tutu

Annette Nobuntu Mul neemt ons deze dag op persoonlijke en indringende wijze mee in wat Vergeving in ons werk en leven kan betekenen en hoe we dit kunnen doen aan de hand van persoonlijke verhalen, het viervoudig pad van Vergeving: gebaseerd op de wereldwijd unieke grondgedachten van De Waarheidscommissie in Zuid-Afrika, geleid door haar vader Desmond Tutu.

Op deze middag zullen we werken aan de hand van het 'viervoudig pad van Vergeving' volgens de methode van the Commission of Truth: Desmond en Mpho Tutu. Tevens dialoog omtrent the paper from Prof. Dr. Mogobe Ramose: Reconciliation and Reconfiliation. Verbinding van thema met actuele en persoonlijke voorbeelden in de groep.

Avondprogramma

Gezamenlijk kijken naar de documentaire: Long Night's Journey into Day (verkrijgbaar bij Ubuntu Society). Na afloop dialoog: Wat raakt je, spreekt je aan, herken je (niet), valt op, wil je meer gaan toepassen in werk en privé? Verbinding maken met persoonlijk ontwikkelvraagstuk én thema van deze groep. Nadruk op: gericht stilstaan bij 'Sawubona': ik zie JOU!

25 november 2026 — Ubuntu, Persoonlijke Professionaliteit en Politiek o.l.v. Shermin Amiri

In deze module verkent Shermin het belang van persoonlijke professionaliteit te midden van de huidige politieke verschuivingen. Deelnemers zullen leren hoe de juiste taal en verhalen te vinden die hen kunnen gidsen door de roerige wateren van de hedendaagse politiek.

  • Kracht van narratieven: Hoe effectieve communicatie ons kan helpen invloed uit te oefenen en te leiden in complexe sociale en politieke landschappen.
  • Ethiek en leiderschap: De rol van ethische overwegingen in politieke en professionele settings en hoe deze het besluitvormingsproces kunnen sturen.
  • Inclusiviteit in actie: Methoden voor het ontwikkelen van een inclusieve besluitvormingscultuur die diversiteit respecteert en promoot.

Shermin Amiri heeft zijn vormende jaren doorgebracht in Iran tijdens een periode van intense politieke en militaire conflicten in het Midden-Oosten. Als pleitbezorger voor gelijkheid en vrijheid zet Shermin zijn persoonlijke ervaringen in om bruggen te bouwen tussen diverse gemeenschappen. Shermin is lid van de adviescommissie opvang & integratie bij VluchtelingenWerk Nederland en was bestuurslid Diversiteit & Inclusie bij D66.

8–9
dec
2026
Module 4 — O van EPOS
Organisatie, leiderschap & ondernemerschap
Mathilde Stam · Leontine van Hooft · Annette Nobuntu Mul
Visuele samenvatting Module 4 — Organisatie, leiderschap & ondernemerschap
Visuele samenvatting Module 4 — illustratie: Sara Zijlstra

8 december 2026 — Ubuntu: Dialoog en verbinding als cement in de samenleving en organisaties o.l.v. Mathilde Stam

Wat kunnen we leren van Zuid-Afrika? Het land dat worstelt met het verleden van apartheid en nu streeft naar eenheid in diversiteit. Wat kunnen we in de wereld van nu leren van de Afrikaanse wijsheid en Dialoog? Kunnen wij dit vertalen naar onze omgeving, ons werk en relaties opdat mensen weer samen vertrouwen op de kracht van dialoog, talenten en samenwerking?

Mathilde Stam, die geboren en getogen is in de Kalahari en de Karoo (het land van de grote dorst) in Zuid-Afrika, zal haar ervaringen uit het verleden en heden delen met de deelnemers. Ze is Toezichthouder, Directeur-bestuurder van maatschappelijke organisaties, actief in Dialoog en Ubuntu in zowel Nederland als Zuid-Afrika. Als topbestuurder in Nederland brengt ze de lessen van toen nog dagelijks in de praktijk.

Mensen en organisaties staan in voortdurende wisselwerking met de omgeving. Er bestaan geen ideale leiders. Het gaat om de match tussen persoonskenmerken en skills. In die zin kunnen we allemaal van elkaar leren en in meer of mindere mate ergens leider in zijn.

9 december 2026 — De weg naar bruto mondiaal geluk o.l.v. Leontine van Hooft

'Ubuntu, inclusief en waarden gedreven ondernemen'

Vrijheid, humaniteit en waarde toevoegen zijn daarbij belangrijker geworden dan een snelle carrière of inkomen. Betekenis is het nieuwe DNA geworden van moderne organisaties. We zijn daarmee op weg van 'shareholder driven', naar 'meaning driven' organisaties. Van bruto Nationaal Product, naar Bruto Mondiaal Geluk. En daarmee staan we aan de kraamkamer van een nieuwe economie.

Middagprogramma — INDABA (Betrokken Besluitvorming) o.l.v. Annette N. Mul

De kracht van de dialoog in plaats van de macht van de meerderheid

In de slotfase van de klimaattop in Parijs lastte Laurent Fabius, de Franse minister van Buitenlandse Zaken en voorzitter van de 21ste klimaatconferentie, een traditionele Zuid-Afrikaanse consultatieronde in. De zogenoemde 'Indaba' is een oud Zoeloegebruik, waarbij de mening van alle betrokkenen wordt gehoord om in een complexe zaak tot een oplossing te komen. Het recht op medezeggenschap is gekoppeld aan de plicht tot medeverantwoordelijkheid.

In deze module zullen we de INDABA praktisch oefenen en toepassen op een actueel organisatorisch besluit-voorstel ingebracht door een van de deelnemers.

Thema's die aan de orde komen

  • Visie en voorbeeldgedrag
  • Indaba: Betrokken Besluitvorming, waar de kracht van de dialoog de essentie is in plaats van de macht van de meerderheid
  • Ubuntu Intervisie
  • Verandermanagement en respect voor verleden: historisch perspectief in een veranderende wereld
  • Leiderschapsinterventies; van aangeleerde hulpeloosheid naar creatief ondernemerschap
  • Ubuntu en deelgeverschap; van concurrentie naar samenwerken en co-creatie
  • Purpose, waarden en grondhoudingsaspecten: het uitdragen van de waarden van Ubuntu qua visie, kennis, vaardigheden en gedrag in- en extern
12–13
jan
2027
Module 5 — S van EPOS
Samenleving & duurzaamheid
Miguel Heilbron · Annette Nobuntu Mul · Jessica den Outer
"Wij geloven dat de speciale bijdrage die Afrika de wereld op de lange termijn te bieden heeft, zich zal afspelen op het gebied van menselijke relaties. De grote wereldmachten hebben dan misschien wonderen verricht door de wereld een industrieel en militair aanzien te geven, het grote geschenk komt nog altijd uit Afrika: de wereld een menselijker gezicht geven." — Steve Biko, 1970

12 januari 2027 ochtend — Samenleving, duurzaamheid en Wereldburgerschap o.l.v. Miguel Heilbron

Miguel Heilbron is oprichter van Wereldburgerschap.Community en werkt als spreker, adviseur en in andere rollen aan wereldburgerschap, duurzaamheid en inclusie. Hij ontwikkelde het Wereldburgerschap-cirkel-framework, een praktisch kompas dat inmiddels door heel Nederland wordt gebruikt.

Hoe laten we wereldburgerschap groeien, in onszelf, in organisaties en als gezamenlijke beweging? In deze module verkennen we hoe duurzaamheid, inclusie en mondiale verbondenheid samenkomen in dagelijkse praktijken van leiderschap en samenwerking.

Wereldburgerschap gaat over actief onderdeel zijn van je omgeving, dichtbij en ver weg, met aandacht voor gelijkwaardigheid, verbondenheid en verantwoordelijkheid. De 'Wereldburgerschap-cirkel' is een visueel en inhoudelijk kompas en handreiking om diverse thema's rondom wereldburgerschap concreet te maken - van mensenrechten en ecologische duurzaamheid tot dekolonisatie, multiperspectiviteit en sociale rechtvaardigheid.

12 januari 2027 middag — Ubuntu Intervisie o.l.v. Annette Nobuntu Mul

Een inclusieve kijk op samen-werken en samen-leren

Intervisie, of collegiale consultatie, is een gestructureerde aanpak waarmee in korte tijd heel diverse doelstellingen behaald worden. Door regelmatig te werken met Intervisie wordt de onderlinge steun binnen de groep groter, wordt de professionaliteit van individuen en teams verder ontwikkeld en geven mensen samen vorm aan een congruente en 'lerende' organisatie.

Door Intervisie te relateren aan de essentie van Ubuntu wordt een voortschrijdende verdieping en zinvolheid van Intervisiebijeenkomsten bevorderd. Ubuntu is het diepgeworteld (Afrikaans) mensbesef dat zich niet exact laat vangen in een vorm, laat staan in een methodiek: "Ik ben omdat wij zijn!" De Intervisiegroep is dan echt de plek waar we veilig onszelf kunnen zijn, samen kunnen reflecteren op 'wat is en nodig is', voor onszelf, ons team, onze organisatie, onze cliënt en zijn sociale context en daarmee voor de samenleving.

Het concrete resultaat wordt altijd bekeken vanuit de met elkaar verbonden domeinen E.P.O.S.: Existentieel · Professional · Organisatie · Samenleving.

13 januari 2027 — Rechten van de Natuur o.l.v. Jessica den Outer

Op 23 mei 2026 bereikte ons het vreselijke nieuws dat Marjan Minnesma is overleden. Met hart en ziel zette zij zich tot het allerlaatst in voor de natuur, het milieu en ook onze leergang. Met en voor ons, met en voor onze aarde. Ze leefde Ubuntu: 'Ik ben omdat wij zijn en wij zijn omdat de aarde is'. Voor de wereld, maar ook voor onze leergang is zij een groot gemis. In de spirit van Ubuntu leeft zij, ook met ons, voort: de onlosmakelijke verbinding tussen verleden, heden en toekomst. Ze is niet overleden, maar een levende dode. Marjan is onvervangbaar, maar haar opvolger zal, met ons, in haar missie en voetsporen treden. Het is een eer en plicht om haar levenswerk mee voort te zetten. Dank Marjan, voor altijd!

Welkom Jessica!

Jessica den Outer (1996) heeft een academische achtergrond in milieurecht en is sinds 2017 betrokken bij de internationale beweging voor de Rechten van de Natuur. Den Outer deelt haar boodschap wereldwijd en heeft o.a. gesproken voor de secretaris-generaal van de Verenigde Naties en Harvard University. In Nederland is zij een vooraanstaande pleitbezorger voor dit onderwerp. In 2023 verscheen haar veelgeprezen boek 'Rechten voor de Natuur' (Lemniscaat), waarin ze de inspirerende burgerverhalen deelt achter internationale voorbeelden. In 2024 richtte ze 'Stichting Rechten van de Natuur' op, waarmee ze de ontwikkeling van een brede burgerbeweging in Nederland verder stimuleert. Haar expertise op het gebied van Rechten van de Natuur is wereldwijd geraadpleegd, onder meer in Nederland (twee wetsvoorstellen), Aruba (grondwetswijziging) en Ierland (referendum). Ze won verschillende prijzen en onderscheidingen voor haar inzet voor de natuur. In 2019 werd den Outer door de Verenigde Naties benoemd tot een van de jongste experts op dit gebied. Haar stichting werd in 2024 uitgeroepen tot winnaar van de Duurzame Top 100 van Trouw.

Tijdens deze ochtend zullen we stilstaan bij de Rechten van de Natuur. Rechten van de Natuur is een juridisch en filosofisch concept waarin de Natuur niet meer als eigendom, maar als eigen subject met rechten wordt benaderd. De Natuur krijgt door middel van voogden een stem in onze samenleving. Daarmee kan de Natuur zelf opstaan voor haar belangen. Net zoals een bedrijf dat kan. Het is volgens de Verenigde Naties de snelst groeiende juridische beweging van de 21e eeuw.

Hoe kunnen we vanuit het gedachtegoed van Ubuntu integraal kijken naar de natuur in plaats van gefragmenteerd? We are because the planet is. Wat kunnen we leren van de natuur en haar gemeenschappen? En hoe kan dit ten slotte bijdragen aan het anders voeren van de dialoog en besluitvorming over natuur? Jessica den Outer neemt je op basis van haar boeken mee op een wereldreis waarin de Rechten van de Natuur worden besproken: van de diepe jungle in Colombia en de heilige rivieren in Bangladesh tot rivier de Maas.

In deze ochtend zullen de volgende thema's aan bod komen:

  • Reflectie op onze persoonlijke relatie met 'de natuur'
  • Lessen uit inheems Rechten van de Natuur gedachtegoed
  • Praktische buiten- en binnenlandse voorbeelden van Rechten van de Natuur
  • Wat jij als burger kan doen voor de stem van de natuur
Docenten

Deelgevende docenten

Gastdocenten uit filosofie, psychologie, journalistiek, literatuur, wetenschap en kunst tonen hoe ubuntufilosofie werkt in hun vakgebied.

Inspirerende ervaringsdeskundigen

Leerdoelen

Na het volgen van de leergang heeft de deelnemer de volgende kennis, vaardigheden en houdingen tot zich genomen en is in persoonlijk professionele zin bekwaam in:

Bekijk alle 15 leerdoelen
  • Het zien van een individuele, groep of team op gedrags-, waarden- en intentieniveau vanuit de kracht van diversiteit
  • Het verbinden van een persoonlijk vraagstuk en leerdoel met de universele rechten van de mens
  • Het verwoorden van de theoretische achtergrond van Ubuntufilosofie vanuit historisch perspectief en als waardengeoriënteerde bron van handelen in werk en leven
  • Het omzetten van belemmerende overtuigingen naar stimulerende overtuigingen en constructieve bijdrage aan samenwerken
  • Vanuit intercultureel perspectief vraagstukken te bezien tussen wij en ik
  • De kracht en verbinding tussen persoon en professie beschouwen vanuit de Presentietheorie
  • Het toepassen van de weg van vergelding naar vergeving: de 4-stappen n.a.v. de waarheids- en verzoeningscommissie uit Zuid-Afrika
  • Omgaan met interpersoonlijke dilemma's en toepassen van de Complete Boodschap in de communicatie: opheffen van dualiteit met een tweeledige grondhouding
  • Omgaan met emoties in professionele zin, koppeling maken met waarden en van daaruit positie kiezen in constructief gedrag met zowel respect voor de ander als voor zichzelf
  • Het maken van een integrale analyse bij complexe organisatorische en maatschappelijke vraagstukken
  • Het besturen van ondernemerschap vanuit de pijlers van Ubuntu
  • Het toepassen van de Afrikaanse besluit- en dialoogmethode de Indaba
  • Het toepassen en integreren van de Ubuntu Intervisie
  • Het verbinden van individuele, teamgerichte, organisatorische en maatschappelijke vraagstukken en visie/missie met de 17 duurzaamheidsdoelen van de VN
  • Een diepe bewustwording van deelgeverschap in samen werken en samen leven: t.a.t geven aan een geheel, waar we allen onderdeel van zijn

Aanbevolen literatuurlijst

Deze lijst is een aanbeveling, voor 'elck wat wils'. De meeste auteurs zijn ook de docenten aan de Leergang Ubuntu, Leiderschap en Wereldburgerschap. De aanbevolen literatuurlijst is dynamisch en zal telkens aangevuld worden, ook met andere inspirerende links inzake Ubuntu!

Geheel passend in de filosofie van Ubuntu vragen en adviseren wij u om de boeken te bestellen bij uw lokale boekhandel. Of bij de heer Peter Jansen van boekhandel De Vertraagde Tijd. Peter Jansen is rechtstreeks verbonden aan de ISVW. U kunt de boekenlijst rechtstreeks bij hem bestellen via de mail: Pjotr.jansen@planet.nl. Op de studiedagen staat Peter óók met alle boeken in de hal van de ISVW!

Module 1 — Ubuntu
Module 2 — Existentie, eco-economie & ethiek
Module 3 — Persoonlijke professionaliteit & politiek
Module 4 — Organisatie, leiderschap & ondernemerschap
Module 5 — Samenleving & duurzaamheid

Locatie

Landgoed ISVW, Leusden
6 hectare bosrijke omgeving, nabij Utrecht. Bereikbaar via A28 (afslag Leusden-Zuid). De ISVW heeft een maatschappelijk doel: alle inkomsten uit de gastvrijheid ten goede aan de filosofiebeoefening.

Routebeschrijving →

Certificering

De leergang heeft de volgende accreditaties:

CEDEO
NRTO — Nederlandse Raad voor Trainingen en Opleidingen
Algemene Nederlandse Vereniging voor Wijsbegeerte

Bij volledige deelname aan de 5 EPOS-modules ontvangt iedere deelnemer/deelgever een Certificaat Ubuntu, Leiderschap en Wereldburgerschap.

Studiebelasting

Deze leergang bestaat uit vijf modules van elk twaalf contacturen, dus zestig contacturen in totaal.

Daarnaast is een optionele literatuurlijst beschikbaar met artikelen die u kunt lezen. Houdt u rekening met circa 25 uren zelfstudie, indien u de voor u meest interessante artikelen uit deze lijst uitkiest om te lezen.

Elke dinsdagavond is er ruimte voor reflectie, gesprek en film.

Investering

Deelname

Deelname aan de leergang bedraagt € 6.070,76 (excl. btw) inclusief programma, lesmateriaal, certificaat, 5 x diner, 10 x lunch, koffie, thee en overnachtingen in een comfortkamer met ontbijt. Het is ook mogelijk om deze cursus zonder hotelkamer te bestellen; in dit geval is de prijs € 5.479,44 (excl. btw).

Ons onderwijs voor professionals is btw-vrij. Uw verblijf, waaronder maaltijden en overnachting, is wel btw-belast. Het bedrag dat in het winkelwagentje verschijnt is inclusief btw:

  • € 5.598,21 (btw betreft de accommodatiekosten)
  • € 6.293,66 (btw betreft accommodatiekosten plus 5 x overnachting l/o)

Inbegrepen: programma, lesmateriaal, certificaat, 5 x diner, 10 x lunch, koffie, thee en dranken.

Aanbevolen voor
  • Managers, bestuurders, maatschappelijk werkers, docenten en anderen met diversiteitsvraagstukken
  • Leidinggevenden die willen leren van Afrikaanse filosofie om duurzaamheid, samenzorg en dialoog te bevorderen
  • Eenieder op zoek naar persoonlijke ontwikkeling en verdieping rondom bovenstaande thema's
Inschrijven via ISVW

Klaar om je in te schrijven?

Inschrijving verloopt via ISVW Leusden. Heb je vragen? Neem dan gerust contact op.

Inschrijven via ISVW