Studiereis (L)eren van Ubuntu
in de hedendaagse Europese context

Vertrek Airport Eindhoven: 15.10 uur

Aankomst vliegveld Faro (Portugal): 17.10 uur

Busreis van Faro naar Sao Martinho das Amoreiras (de laatste tien minuten zijn over een onverharde weg)

Aankomst op de locatie: Satvana

• Welkom door team Satvana
• Inchecken in eigen appartementje: aarden
• Gezamenlijke avondmaaltijd
• Team Satvana vertelt waar we zijn, inclusief geschiedenis en missie Satvana
• Babah & Annette heten iedereen welkom en vertellen over de komende dagen, de opzet en de 'dag van morgen'

"Niet erkende begraven pijn sterft nooit…" — Mpho Tutu

In de spirit van Ubuntu belichten we ons historisch bewustzijn op persoonlijk, intergenerationeel, organisatorisch en (inter)nationaal gebied. Inclusief trots en schaamte. We ontmoeten elkaar met en tussen ieders meervoudige en gelaagde levensverhaal. In de stroom van ons bestaan: de onlosmakelijke verbinding tussen verleden-heden- en toekomst.

Sawubona: Ik zie jou
Sikhona: Hier ben ik

Mercado de Escravos

We bezoeken de Mercado de Escravos (Slavenmarkt), gelegen aan het plein Praca Infante Dom Henrique in het historisch centrum van Lagos. Dit is de exacte plek waar in 1444 de eerste slavenmarkt van het moderne Europa werd geopend. Hier werden de eerste tot slaaf gemaakte Afrikanen verhandeld nadat ze door Portugese ontdekkingsreizigers waren meegenomen. Het gebouw functioneert nu als een museum en herdenkingslocatie die de gruwelen van de trans-Atlantische slavenhandel belicht en het koloniale verleden documenteert.

Masterclass prof. Pius Mosima

Terug in Satvana zullen we aan het begin van de avond een live video-masterclass hebben met professor Pius Mosima uit Kameroen (nu verbonden aan Universiteit Leiden). Hij zal met ons interactief de prangende vraag verkennen: 'Is het delen, vertalen en doorontwikkelen van Ubuntu in Europa een vorm van neokolonialisme?'

Bekijk alvast een kort filmpje met Pius Mosima:

We eindigen de dag met een heerlijke maaltijd in Satvana en de mogelijkheid om muziek te maken met piano en zang.

"It takes a village to raise a child"

Ochtendmeditatie

We beginnen de dag met een ochtendmediatie begeleid door Michelle Man van Team Satvana.

Plenair delen en verdiepen

We bespreken de thema's van de dag ervoor, met aandacht voor ieders meervoudig levensverhaal (Sawubona, Sikhona deel 2).

Videocall met mevrouw Kubeshini Govender

Live verbinding met mevrouw Kubeshini Govender uit Zuid-Afrika van het Western Cape Education Department.

• Wat raakte je in contact met Mrs Kubeshini Govender?
• Wat kan Ubuntu betekenen voor onderwijs in Nederland en wat verstaan we hieronder?
• Ervaringen uitwisselen van dilemma's en krachtige voorbeelden
• Hoe zie je je eigen rol?
• Welke obstakels zie je?
• Welke bruggen moeten er nog meer gebouwd worden? Wie zijn allemaal betrokkenen?
• Wat zou jouw next step kunnen zijn?
• Welke vragen blijven nog onbeantwoord (kunnen gesteld worden aan de Ubuntu Leadership Academy e/o aan het Ubuntu schoolbezoek)

Workshop TAAL EN COMMUNICATIE door Babah Tarawally

Woorden

"Ik heb nooit zo maar gesproken. Als 27 jaar in de gevangenis mij iets heeft geleerd, dan is het dat de stilte van de eenzaamheid me heeft doen begrijpen hoe kostbaar woorden zijn en welke impact ze hebben op de manier waarop mensen leven en sterven."

"If you talk to a man in a language he understands, that goes to his head. If you talk to him in his own language that goes to his heart" — Nelson Mandela

Babah neemt ons mee in de werking van taal en we gaan op zoek naar een nieuwe manier om met elkaar te spreken. Geïnspireerd door de filosofie van Ubuntu – het besef dat we pas mens zijn in relatie tot de ander – kijken we naar patronen van ongelijkheid die in onze dagelijkse communicatie verankerd liggen. Zo kijken we bijvoorbeeld naar het Belgische Vlaams, waar men in plaats van het stigmatiserende woord 'allochtoon' vaker spreekt over 'anderstaligen'. Het gaat hier niet om het spelen van taalpolitie, maar we onderzoeken taal als de drager van onze onderlinge verbinding.

Deze workshop biedt ons concreter handvatten om taal te gebruiken als een instrument voor verandering, zowel in je professionele handelen als in je dagelijkse ontmoetingen. Je ontwikkelt een scherp bewustzijn van hoe taal niet alleen ons beleid, maar onze hele manier van samenleven vorm geeft. Met deze inzichten kunnen we de wereld in, waar we niet langer toeschouwer zijn, maar waar we zelf waardigheid in wording brengen.

In de avond is er weer ruimte voor muziek!

"Ik ben omdat wij zijn"

Ochtendmeditatie

We beginnen de dag met een ochtendmediatie begeleid door Michelle Man van Team Satvana.

Leven in een gemeenschap

Ook in onze samenleving schieten burgerinitiatieven zoals noaberkracht als paddenstoelen uit de grond. Wanneer is een community of common beschermend en stimulerend, en wanneer is het een bedreiging?

We spreken inwoner(s) van Sao Martinho das Amoreiras. Hoe beleefden en beleven zij de komst van de Mooji-gemeenschap? Hoe was en is het om in de Mooji-gemeenschap te leven? Welke transitie wil de Mooji-gemeenschap (nu Satvana) doormaken? We spreken o.a. Surina, van geboorte Braziliaanse, writer and visual artist, en al jaren woonachtig in Sao Martinho das Amoreiras. Ze is vanuit de 'local community support' betrokken bij Satvana. We mogen haar bevragen over de krachten en de spanningen binnen het community-leven.

Lunch

De lunch vindt plaats in de bijzondere eetgelegenheid Casa Nirvana - een ervaring in spiritualiteit, ontmoetingen, zijn, natuurlijk voedsel en gemeenschapszin.

Where love is served as food

Wandeling

Na de lunch maken we een stevige wandeling.

Workshop INDABA door Annette Nobuntu Mul

In de middag neemt Annette ons mee in de INDABA: de betrokken besluitvorming vanuit de spirit van Ubuntu. Over de kracht van de dialoog in plaats van de macht van de meerderheid. Met 6 pijlers als uitgangspunten staan we stil bij praktijkvoorbeelden en wisselen we ervaringen uit.

Open space

In de avond bepaalt de groep het programma.

Een dag in het teken van internationale ontmoetingen en uitwisselingen.

Ochtendmeditatie

We beginnen de dag weer met een ochtendmediatie begeleid door Michelle Man van Team Satvana. Deze keer in het thema 'leiderschap'.

Ubuntu Leadership Academy Lissabon

Deze dag is een samenwerking met de Ubuntu Leadership Academy Lissabon. Zij maken Ubuntu School Programma's en hebben reeds 414 scholen hiermee opgeleid!

Wij spreken vandaag:

• Rui Marques (founder Ubuntu Leaders Academy)
• Monica Rocha e Melo (International Relations Director)
• Prof. John David Volmink (South Africa, Ubuntu United Nations)

Thema's die aan bod komen:

• Servant Leadership: serving the common good
• Building bridges: Justice, Solidarity, Reconciliation
• Ethics of Care: Looking after me, looking after others, looking after the planet

"Vergeving is de krachtigste vorm van rechtvaardigheid" — Desmond Tutu

Toen Nelson Mandela na 27 jaar gevangenschap vrij kwam vroeg een journalist hem: 'Hoe komt het dat u niet kiest voor wraak (dat zou burgeroorlog onder aanvoering van ANC hebben betekend)?' Mandela antwoordde: 'Ik heb 27 jaar gevangen gezeten. Als ik nu de weg van vergelding zou inslaan zou ik mezelf en onze hele natie, levenslang gevangen zetten.'

Ochtendmeditatie

We beginnen de dag met een ochtendmediatie over (zelf)vergeving, begeleid door Michelle Man van Team Satvana.

Bezoek Ubuntu School

In de ochtend bezoeken we een Ubuntu School. Met speciale aandacht voor hoe zij omgaan met het doorbreken van de 'circle of revenge' en komen tot de 4 stappen van de waarheids- en verzoeningscommissie uit Zuid-Afrika.

Vergevingssessie

Babah en Annette begeleiden een sessie over vergeving.

Live videocall met Kevin Chaplin

In de avond is er een livestream verbinding met Kevin Chaplin uit Zuid-Afrika. Kevin zal ons op indringende wijze meenemen in zijn levenswerk: de Amy Foundation en the South African Ubuntu Foundation. Het verhaal van Amy Biehl raakt het hart van Ubuntu; een verhaal over verzoening.

Wij zijn omdat de aarde is.

Umntu, indalo, neenkwenkwezi badibene – Sikhona kuba sidibene kuBomi obunye.
Mens, natuur en de sterren zijn verbonden – wij bestaan omdat wij delen in één Leven.

Ochtendmeditatie

De dag begint met een ochtendmeditatie begeleid door Michelle Man van Team Satvana en Ezra, deelnemer aan de studiereis. Het thema: "Elke stap, ook deze, hoort bij je route."

De helende werking van de natuur

Marie-Louise begeleidt een bosbaden-ervaring. Rootedness en de helende werking van de natuur door mindful wandelen.

Delen

In de middag volgt ervaringen uitwisselen rond een Ubuntu-opdracht.

"Niet wat wij meenemen, maar wat wij achterlaten is de zin van ons leven." — Babah Tarawally

Deelnemers committeren zich aan één concrete duurzame actie.

Kijk op het geheel, oog voor detail

Ochtendmeditatie

We beginnen de dag met een ochtendmediatie over de verbinding tussen verleden, heden en toekomst, begeleid door Michelle Man van Team Satvana.

Vanuit de spirit van Ubuntu zijn visie en toekomstperspectief nooit een rechte lijn vooruit, maar een levend veld van mogelijkheden dat ontstaat in de ontmoeting tussen mensen, aarde en gemeenschap.

• Toekomst is collectief: 'We worden mens door anderen' betekent ook: 'We worden toekomst door anderen.'
• Toekomst is ingebed: in land, voorouders, gemeenschap, rituelen.
• Toekomst is relationeel veilig: je kunt pas vooruitkijken als je gedragen wordt.
• Toekomst is cyclisch: niet lineair, maar ritmisch – zoals seizoenen, generaties, adem.

Moinho da Serra

No goodbye

We nemen geen afscheid, maar staan samen met volle aandacht stil bij wat de afronding van deze 8-daagse reis voor jou en ons betekend heeft.

In Portugal is er een woord: Saudade. Saudade is een mengeling van gemis en verdriet vanwege het afscheid, maar is ook vervuld van dankbaarheid om mee te nemen, verder op reis in ons leven.

Terugreis

De volgende ochtend (13 november) vertrekken we heel vroeg met de bus naar vliegveld Faro. Daar vertrekt jullie vliegtuig om 10 uur vanaf Faro en komt om 14.05 uur aan in Eindhoven.