SAWUBONA

'Je bént het!' Dit was vierenvijftig jaar gelden, ik was toen tien jaar oud, de reactie van meneer De Vries op mijn gedichtje aan hem. Ik kende meneer De Vries niet, maar klaarblijkelijk zat hij in een, zo heette dat toen, bejaardentehuis; we hadden op school de opdracht gekregen om een zelfverzonnen verhaaltje of gedichtje te schrijven voor mensen in een bejaardentehuis. Ik weet het niet meer precies, maar de opdracht zal in de hoek hebben gezeten van een aantal leeraspecten. Het stimuleren van schrijfvaardigheden in combinatie met maatschappelijke betrokkenheid via een intergenerationele dialoog? Zoiets. Ik begreep zijn woorden 'Je bént het!' niet zo goed, maar ik voelde het wel absoluut als een compliment en een aanmoediging om nog meer te gaan schrijven.

Decennia later kwam ik, zoals u wellicht weet, veelvuldig in Zuid-Afrika. De Zulu-begroeting, vanuit de spirit van Ubuntu, kan me nog iedere dag raken: Sawubona. Sawubona betekent letterlijk 'Ik zie jou'. En het antwoord is dan Sikhona: hier ben ik! Hoe existentieel is deze begroeting! Als we ons echt gezien voelen, mogen we er zijn. Maar wat is dat, de ander echt zien? Als ik zeg 'Ik zie jou', zie ik dan je huidskleur, levensovertuiging, migratieachtergrond, familiegeschiedenis, sociale status, gender, om maar wat voorbeelden en gelaagdheden te noemen? Met welke bril en aanname kijk ik, wat en wie zie ik?

Hoe cruciaal het is om je als kind gezien te voelen in je dromen is prachtig verwoord door Harrie Jekkers in zijn liedje. Kleine Harrie wilde met zijn goudvis naar zee om hem de vrijheid te geven. Noch zijn ouders, noch zijn oma hadden gezegd: 'Dat kan niet Harrie, want de goudvis is een zoetwatervis en…' Daarna wilde Harrie astronaut worden en zijn moeder zei aansluitend bij zijn dromen: 'Harrie, als je ooit op de maan landt, neem je dan wel een maansteen voor me mee?' Later reflecteerde hij op het podium in Carré: 'Natuurlijk ben ik geen piloot geworden of astronaut, maar als ik tóen niet van mijn ouders met die goudvis naar zee had mogen gaan, had ik hier vandaag niet in Carré gestaan…'

Een zelfde waardevolle associatie, die van het belang van aansluiten bij dromen, ging door me heen toen we een paar weken geleden in de schouwburg van Deventer waren, waar Bright Richards van New Dutch Connections, in samenwerking met Bureau de Werkvloer, vijf asielzoekers vroeg om hun levensverhaal en daaraan gekoppelde droom op het podium te willen delen met het publiek. En daarna aan het publiek de vraag: 'Wie van u ziet Ahmed, Nisreen, Fateh, Rami en Mogos, begrijpt hun droom en wil één van hen een reikende hand bieden bij een kop koffie?' Vijf handen vanuit het publiek gingen omhoog. Sawubona, ik zie jou!

De woorden van meneer De Vries 'Je bént het!', je hebt niet alleen mooi geschreven, je bént een schrijfster, hebben gemaakt dat ik als kind durfde te gaan dromen en geloven dat ik ooit schrijfster zou kunnen worden. We moeten in het leven dromen, om met onze voeten minimaal één stap van de grond te kunnen komen.

Ik ben natuurlijk geen bekende dichteres of schrijfster geworden, maar wie weet, als meneer De Vries mij tóen niet had gezien had ik vandaag niet met mijn column in de Optimist gestaan…

Maart/april 2024 | The Optimist NL