Raaksien

Raaksien. Het is voor mij één van de mooiste woorden in het Afrikaans. Raaksien laat zich niet letterlijk vertalen, maar komt het dichtst bij de omschrijving: een moment waarnemen, met oog voor detail en kijk op het geheel, en ín dat ene moment vanuit een diep weten 'zien' wat je als het juiste moet doen. Voor de ander, de natuur, de samenleving en daarmee voor jezelf omdat je er onderdeel van bent. Een ontroerend moment van geluk en harmonie, waarin euforie en rust met elkaar versmelten.

'Ben je gelukkig?' Het was een vraag die een jeugdvriend toentertijd vaak aan mij stelde. Ik wist nooit goed te antwoorden. Allerlei vragen en gedachten gingen door mijn hoofd. Wat is geluk? Tussen alle gelaagdheden van gezondheid, werk, wonen, liefde, kinderen, familie, vrienden en samenleving, was er toch altijd wel een element dat zorgen baarde? Was geluk dan een bewust stadium van onbezorgd zijn of was het een bewustzijnsgevoel dat gestuurd kon worden door de focus van gedachten en was het dus een kwestie van goed je best doen, grenzend aan de maakbaarheid van het leven? Dit laatste zou impliceren, dat ongelukkig zijn een brevet van onvermogen inhield. Onvrede, laat staan depressie, een zwaktebod.

Natuurlijk wilde ik gelukkig zijn, laten zien dat ik dankbaar was, ook omdat ik vond dat ik dankbaar moest zijn, voor zoveel. Maar mijn innerlijke dialoog, met een dominante criticus, neigde behoorlijk naar een 'wees spontaan', wat dan weer het tegenovergestelde bewerkstelligde. Zeker had ik gelukkige momenten, maar juist op de momenten dat de jeugdvriend het vroeg, ervoer ik het niet. Misschien ook door de toon waarop hij het vroeg? Het leek een open vraag, maar ik meende een hunkering in zijn stem te horen: als ik 'ja' zou zeggen dan zou ik hem bevestigen dat ik niet alleen gelukkig was naast hem, maar vooral dóór hem. De versmelting vond nooit plaats.

Op de top van de piramide stond een denkbeeldig bord: 'uitzichtloos inzicht'. Het wemelde er van de mensen, die opgebrand naar de zin van hun bestaan zochten.

Met het klimmen van de jaren des onderscheids, het thuiskomen in Afrika en het aarden in de liefde, kwamen veelvuldig de momenten van raaksien: het leven als een repeterend getij in één geheel. Ik 'zag', dat we de piramide van Maslow moesten gaan omkeren tot een Ubuntu-vulkaan: niet de zelfontplooiing als hoogste doel, maar als middel om talentvol bij te dragen aan een collectieve en gelijkwaardige realisatie van meaning and belonging. Voor ieder mens, in een duurzame relatie met de natuur.

Op Edgeoya, het onbewoonde eiland op Spitsbergen, zijn wetenschappers getuige van de gruwelijke snelstijging van de temperatuur op aarde. Getuige van de grootste aanstormende ramp voor én door ons, mensen. Laten we hopen dat ze niet alleen hun inzichten zullen beschrijven, maar dat ze ook gaan staan voor wat gedáán moet worden: bijdragen aan een collectieve actie om een collectieve suïcide te voorkomen. Raaksien!