Droombeeld

'Wat wil je later worden als je groot bent?' Wie kreeg als kind die vraag niet? Gevolgd door een bijbehorende wens, verbeelding en gevoelens. Wij – Nederlandse naoorlogse kinderen en pre-millenials – creëerden een droombeeld. Een toekomst, die vanuit vrijheid en een wereld van ongeremde mogelijkheden ingevuld werd. We wilden stervoetballer worden, piloot of schooljuf, brandweerman of dokter. En hoe onbetaalbaar fijn was het als ouders of andere invloedrijke opvoeders met ons mee fantaseerden over onze droom? Het ging erom dat wij in onze wensen, talenten en mogelijkheden gingen geloven. Een gouden, maar ook luxe combinatie van willen, kunnen en kansen, aangesterkt door een sterke verbeeldingskracht.

Harrie Jekkers zong het in 1994 al zo mooi: "Je moet vliegen in je dromen om later van de grond te kunnen komen." Ik vind het nog steeds een mooie variant op 'als je altijd met beide benen op de grond blijft staan kom je nooit een stap verder'. Het liedje, de spreuken, de vragen en zinnen. Ze illustreren zo helder dat we allemaal perspectief nodig hebben om te kunnen leven. Een perspectief waarin we onszelf én onze volgende generaties kunnen zien in veiligheid. Erbij horend, en waarin we allemaal van betekenis kunnen zijn. Want een leven zonder perspectief en betekenis is leeg en een leven zonder erbij te horen is ondraaglijk.

'Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst', is een bekend gezegde. Maar misschien wordt dit inmiddels te eenzijdig benadrukt met talenten (kunnen) en motivatie (willen) van de jeugd, in plaats van de huidige omstandigheden te belichten. Kansen staan onder druk en toekomstperspectieven die wij hen nalaten zijn zorgwekkend: een fundamentele humanitaire en economische ongelijkheid, landen in oorlog en een zeer bedreigde aarde door klimaatverandering en afnemende biodiversiteit. En zelfs dan houdt ons nalatenschap nog niet op. Want op mondiaal niveau hebben onze voorouders in koloniaal opzicht 'het zuiden' uitgebuit, net zoals wij nu de aarde nog steeds uitbuiten. Hoe diep zijn wij gezonken als we vluchtelingen, die de gevolgen van onze intergenerationele uitbuiting willen ontvluchten, nu laten verdrinken?

'Welke voorouder wil ik zijn?'

De primaire vraag 'wat wil je later worden?' zal meer en meer vervangen moeten gaan worden door een basaler 'waar wil en kun je veilig zijn?'. En het antwoord ligt zeker niet alleen bij de jeugd, maar allereerst bij ons: ouders, groot- en overgrootouders. Wil het gezegde 'wie de jeugd heeft, heeft de toekomst' nog toekomst hebben, staat nu dé cruciale vraag centraal 'welke voorouder wil ik zijn?'.

In de transitie van 'wat wil ik worden?' naar 'welke voorouder wil ik zijn?', is het tegelijkertijd noodzakelijk dat we onze kinderen, in opvoeding en educatie gaan meenemen in een ander mens- en wereldbeeld. Niet de piramide van Maslow met zelfontplooiing als hoogste levensdoel zal het levensbaken zijn, maar een 'Ubuntuïstische' vulkaan, waarin we onze talenten, medemenselijkheid, compassie en solidariteit inzetten voor de wereld. Voor de toekomst van alle kinderen.

Maar voordat we dat kunnen, zullen wij als (groot)ouders eerst in alle nederigheid in de spiegel van het verleden moeten kijken. We zullen eerst moeten erkennen dat het neoliberale en kapitalistische systeem ecologisch en humanitair misdadig uit de hand is gelopen. Pas dan mogen we dankbaar zijn als we nog de kans krijgen om op een rechtvaardige, solidaire en verantwoordelijke manier bij te dragen aan het herstel van een inclusieve en duurzame wereld. Niet straks maar nú!