Spellen moet!

'Mam, ik vervéél me.' Het zal zo'n kleine dertig jaar geleden zijn geweest, dat ik dit zeurende zinnetje zo af en toe hoorde van mijn kinderen. Ik had toen natuurlijk beter moeten weten: juist uit verveling, uit de stilte, uit het niets, ontstaan de meest briljante ideeën en creatieve initiatieven. Maar nee hoor, ik ging mijn kinderen wijzen op alle mogelijkheden die ze hadden: buiten spelen met andere kindjes, samen een gezelschapsspel uit de kast pakken of het lezen van een boek. Het was mijn goedbedoelende houding van 'spelen moet!', die wellicht feilloos allergisch werd opgepikt door mijn kinderen. Ze keken me aan met een blik die zei 'als jij de oplossing weet, dan snap je ons probleem echt niet'. En het zeurderige gedrag werd een spelletje an sich. Kinderen adviseren om te moeten spelen is net zo onzinnig als verlegen volwassenen de cursus 'wees spontaan!' aanbieden. De opdracht vermorzelt de intrinsieke motivatie.

Ook als voormalig relatie- en gezinstherapeute maakte ik veel gecompliceerde problematieken met spel spelende thema's mee. In de negentiger jaren was er een bekende Britse psychiater: Robert Laing. Van hem leerde ik de essentie van wat spel en spelen in families kan betekenen: 'Ze spelen een spel. Ze spelen het spel, dat ze geen spel spelen. Als je niet meespeelt word je verstoten, als je wel meespeelt word je gek...'

Spelen en spellen. Eén letter kan het verschil maken. We vinden het belangrijk, dat onze kinderen weer meer buiten gaan spelen. Buiten spelen om meer de natuur te ontdekken, samen te spelen en de creativiteit te verbinden met empathie. Tegelijkertijd willen we ook dat kinderen weer meer gaan lezen. Organisaties werken al samen in zogeheten 'leescoalities' en 'leesoffensieven'. Die termen lijken helaas meer op voorbereidingen van verschrikkingen, zoals aanslagen en oorlogshandelingen dan de beoogde stimulans om te genieten van het lezen. En de jeugd? Die zit massaal gefocust te gamen met Minecraft, Need for Speed of Final Fantasy. Gevangen in een behoefte-manipulerende-verslaving: spelen moet! Maar nu zijn er slimme programmamakers die via games jongeren willen stimuleren om, spelenderwijs, meer te gaan lezen. Prima, ik juich ieder stimulerend initiatief toe.

Zelf moest ik nooit lezen, maar mócht het en ik houd er zielsveel van. Ik houd van verhalen en van de schoonheid van taal. Zo kan ik er maar niet aan wennen hoeveel taalfouten veel jongeren maken. De d's en de t's door elkaar, de armoedige verengelsing – alles heeft tegenwoordig 'impact'- wat dan weer wordt uitgedrukt met 'ik besef me' in plaats van ik besef. Hilarisch is het soms wel om te lezen als iemand moeder wil verassen met haar verjaardag: dat is nog eens een verrassing!

Waarom de taalverwaarlozing me zo raakt? Het heeft voor mij te maken met empathie, het dieper begrijpen van de betekenis van woorden. Én met respect, de schoonheid van de taal erkennen. Mijn pleidooi zou dus zijn: spellen moet! Eh... moet dat nou persé? Ja, precies hierom moet het per se.