Ubuntutu

2022. Nieuwe wensen, nieuwe voornemens. Een oud en nieuw kabinet, hopelijk met herstellend nieuwe inzichten en daden. Oud en nieuw. Alsof de scheidslijn van de tijd een stilstaand punt van ervoor en erna bevat. Ubuntu, het Afrikaans mensen wereldbeeld gaat niet uit van een stilstaand punt, maar van 'de stroom van ons bestaan'. Wij, in het hier-en-nu, samen met onze voorouders – de nog levende doden – en onze nog niet geboren kinderen. Vanuit dit diep gewortelde bewustzijn, dat we allen met elkaar en de aarde verbonden zijn in verleden, heden en toekomst, is aartsbisschop Desmond Tutu op de valreep van het oude jaar niet van ons weggerukt, maar leeft hij middels de 'spirit of Ubuntu' voort in ons. Zoals hij zelf altijd met die innemende glimlach kon zeggen: 'In you, in you, in you, in you'.

De betekenis, die Tutu voor de hele wereld heeft gehad, mag nooit verloren gaan. Hij heeft, direct na de afschaffing van apartheid, met de Commission of Truth and Reconciliation (CTR), wereldwijd een uniek humanitair voorbeeld gesteld. De kern van de Waarheidscommissie behelsde vier cruciale stappen: de waarheid benoemen, de pijn erkennen, vergeving vragen en daarna verzoening.

Het 'viervoudig pad van vergeving' werd en wordt noodzakelijk geacht voor het herstel van de harmonie van de samenleving, in elke gelaagdheid. Vergeving in de vorm van restorative justice (herstelrecht) heeft als ultieme doel om de beschadigde relaties – familie, gemeenschap, land – op een diep niveau te herstellen met een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dat is een fundamenteel ander uitgangspunt dan ons westers individualistische en lineaire denken vanuit schuld, boete en exclusie.

'We verschillen juist van elkaar om te beseffen hoezeer we elkaar nodig hebben' Aartsbisschop Desmond Tutu (1931 – forever)

Tutu introduceerde ook het begrip 'eco-Ubuntu'. Hiermee wilde hij expliciet de onlosmakelijke humanitaire en ecologische verbondenheid benadrukken: 'I am because we are and we are because the planet is'. Wij mensen zijn volledig afhankelijk van de ecosystemen die ons ondersteunen, dus is het wezenlijk om die ecosystemen als 'ons' te zien, als een systeem waarin we zijn ingebed, als een verlengstuk van ons wezen. Wij mensen zijn een cel in een groter organisme, een planetair lichaam dat functioneert om het leven op aarde in stand te houden. Een persoon zonder respect voor Ubuntu is een kankergezwel in zijn gemeenschap. Laten wij geen kanker op aarde zijn.'

Hoe krachtig zou het zijn als wij mensen de 'klimaatwaarheid' – dat het klimaat en de natuur desastreus snelle veranderingen ondergaan door toedoen van onszelf – durven benoemen. Als we de vernietigende uitbuiting van dieren, planten, en rivieren zouden erkennen. Kunnen we de aarde gaan zien als rechtspersoon, als onderdeel van 'ons' en om vergeving vragen? Is er nog tijd voor verzoening?

Gelukkig zijn er hoopvolle initiatieven gaande om rivieren, zoals de Maas, een wettelijke rechtspositie te geven. En langs diezelfde Maas zijn al veertig burgemeesters bereid om al hun beleidsdoelen concreet te verbinden aan een 'drinkbare Maas'. Ja, er moet nog veel water door de Maas stromen, voordat we écht de stroom van ons bestaan ervaren, maar we kunnen vandaag allemaal starten in Tutu's geest: 'Doe iedere dag een klein beetje goed, het zijn die kleine stukjes goeddoen bij elkaar die de wereld zullen overspoelen'.

Maart/april 2022 | The Optimist